شهر مجازی کاشان

باغ فین کاشان

در هیچ اثر هنري معماري مانند باغ، بنا با طبیعت همـراه  نیسـت  و درواقـع  در بـاغ ، انسـان  و طبیعـت  درهمسویی کامل به سر می برنـد . زیبـایی  بـاغ  را در تکـرار  مـوزون  برخـی  عناصـر  آن همچـون  درختـان ، قرارگیري فواره ها در مسیر و محور اصلی، تکرار هندسه پلکانی و ایجاد آب شره هـا  مـی تـوان  دیـد . ایـن  جزئیات در باغ ایرانی به     گونه اي ترکیب شده انـد  کـه  ازلحـاظ  بصـري  منظـري  ظریـف  و خوشـایند  پدیـد می آورند. باغ ها محل تفریح، فراغ و گفتگو و حتی مباحثه هاي علمی ایرانیـان  بـود . یکـی  از وجـوه  مهـم  اهمیت دادن به باغ ها در ادوار مختلف اسلامی، ارائه تصویري دنیـایی  از بهشـت  موعـود  بـوده  اسـت . از مهم ترین ویژگی هاي باغ هاي ایرانی درون گرایی آن هاست که با حصـارهاي  بلنـد  و ورودي هـاي  بسـته  و تودرتو، نسبتی میان درون و بیرون آن ها وجود ندارد. شاید به همین دلیل است که شکل باغ هـاي  ایرانـی  همواره از حیث شکل و نقشه، منطبق بر طرحی انتزاعی بود و معمـولاً  بـه صـورت  کـاملاً  دقیـق  طراحـی  می شد. به نظر می رسد در دوران اسلامی، طرح باغ هاي ایرانی و ساختمان سازي هاي آن غالبـاً  آمیـزه اي از سبک معماري و باغ سازي پیش از اسلام و شیوه هاي معماري دوران اسلامی است. از عهـد  صـفویان  در کاشان دو باغ ساخته شده است، یکی باغ شاه معروف فین و دیگر باغ شاه صفی آباد که امروزه اثر چندانی از آن باقی نیست و بر خرابه هاي آن مزارع و باغ هایی ایجادشده و ظاهراً محـل  اقامـت  شـاه  صـفی  بـوده  است. 

نام اصلی این باغ، باغ شاه است و در افواه عامه کاشانیان هم به همـین  نـام  معـروف اسـت . ایـن  بـاغ  در منطقه فین کاشان واقع است و به عنوان یکی از جذاب تـرین  و ارزشـمندترین  آثـار  گردشـگري  کاشـان  و ایران محسوب می شود. مساحت باغ در حدود 23700 تا 25000 مترمربع ذکرشده است. باغ شاه از جنبـه  ساختار (عناصر فضا ساز)، کارکردي (عناصر منظر ساز) و زیباشـناختی  (عناصـر  تزیینـ ی) در دوره خـود  داراي کامل ترین باغ آرایی است. شفافیت بنا در مورد بـاغ  سـازي  در جهـت  حفـظ  یکپـارچگی  طبیعـی  محیط عمل می کند و شرایطی را فراهم می سازد که طبیعت قطـع  شـود . بـاغ  شـاه  مجموعـه اي از بـاغ هـا  بانظمی ارگانیک ساماندهی شده اند. درختان سرو و سیستم آب رسانی ایـن  بـاغ  منحصـربه فـرد  اسـت . در طراحی باغ شاه به تقارن اهمیت فراوانی داده شده است. باغ شاه سواي سردر ورودي و مجموعـه  بـرج  و باروي آن، داراي بخش هاي مختلفی چون حوض خانه ها، اتاق هاي شاه نشین در کوشک ها، موزه، کتابخانه و دو حمام بزرگ و کوچک است. در سال هاي گذشته در دو طـرف  سـردر  ورودي پاسـدارخانه  و اسـتر  خانه هم قرار داشته که امروزه اثري از آن ها باقی نمانده است. بنـاي  بـاغ  پیونـدي  ناگسسـتنی  بـا  چشـمه  جوشانی دارد که در بالاي باغ جاري است و به چشمه سلیمانیه معروف است.

باغ شاه مجموعه اي شـکل یافته در ادوار مختلف تاریخی است. در تمام ادوار تاریخ این باغ محل مخصوص برگـزاري  جشـن هـاي بزرگ و اجراي مراسم و تشریفات مهم بوده است. هریک از شاهان صفوي بارها در این بـاغ  هـا حضـور یافته اند و گاه مدت هاي طولانی در آن اقامت گزیده اند. پس از تأسیس باغ جدید شاه و احداث عمـارات مختلف در آن شاهان صفوي در مجالس جشن و پذیرایی و بار عام شاهانه و یا محافـل  طـرب  و شـادي در باغ را فراهم می کردند. در زمان تأسیس باغ در دوره صفوي، در مساحت وسیع میان دو بـاغ  جدیـد  وقدیم خیابان و میدان پهناوري جهت بازي چوگان احداث شده بود. شاه اسماعیل بـه واسـطه  تـاج گـذاري خود مراسم باشکوهی در باغ ترتیب داد. در سال 982 قمری و در اواخر دوره شاه تهماسـب  اول (931 -984ق.) زلزله سختی در کاشان حادث شد که باغ را به طورکلی ویران کـرد . در دوره شـاه عبـاس  مجـدداً  بـاغ بازسازي شد و خود شاه دو ماه در باغ ماند و در مدت اقامتش جشن هاي مفصلی در باغ برگزار شـد . دراین مدت، شاه در باغ از سفیر روس پذیرایی کرد. در سال 1050 شاه صفی هم اضافاتی بر بـاغ  سـاخت .

شاه عباس در میانه باغ حوض خانه اي مشهور به شتر گلوي شاه عباسی را ساخت. در دوره شاه صـفی  هـم  بر روي آن عمارتی موسوم به کلاه فرنگی ساخته شد که امروزه اثري از آن باقی نمانده است. شـاه  صـفی  در اثر کثرت باده نوشی در باغ شاه درگذشت. مجالس بزمی که در باغ برگزار می کرد، رونـق  بسـیاري  بـه  آن بخشیده بود. با حمله افغان ها اوضاع باغ رو به ویرانی نهاد. زلزله هاي مختلف در طی قرون 10 تـا  13 ق. بارها باغ را در معرض ویرانی قرار داده است. در دوره کریم خان بناي خلوت کریم خـانی  بـه  دسـتور  خان زند و به اهتمام آقاسلیم آرانی حاکم وقت کاشان در باغ ساخته شـد . در دوره قاجـار  فتحعلـی  شـاه  براثر دل بستگی زیادي که به باغ شاه داشت، به حاجی حسـین خـان  صـدراعظم  اصـفهانی  حـاکم  کاشـان  دستور داد تا خرابی هاي باغ را مرمت کرده آنجا را آرایشی شاهانه بدهند. خود شاه بارها به باغ آمـد  و در آن مجالس عیش و عشرت برپا کرد. در همین زمان بناي زیباي شتر گلوي فتحعلی شاهی سـاخته  شـد  و ساخت آن در 1226 ق. به پایان رسید. اگرچه پس از مرگ خاقان، حاکم وقـت  شـهر ، محمـدخان  نظـام  الدوله که داماد وي بود، بنایی در باغ ساخت که به خلوت نظام الدوله معروف شد، ولی به طـورکلی  پـس  از مرگ فتحعلی شاه، در دوره محمدشاه ستاره اقبال باغ شاه رو به افول نهاد. در دوره ناصـري  بـار  دیگـر  باغ محل آمدوشد مقام هاي حکومتی ازجمله خود شـاه  شـد . در ایـن  دوره یکـی  از مهـم تـرین  اتفاقـات  سیاسی در تاریخ باغ شاه به وقوع پیوست که همانا قتل میرزا تقی خان امیرکبیر در 1268 ق. در حمام بـاغ  بود. این اتفاق پایان دوران رونق و توجه به باغ در عصر قاجار بـود  و پـس ازآن آن بـه جـز  دوره احتشـام  الملک که تعمیراتی در باغ انجام شد، باغ مأمن یاغیان و دزدان و غارتگران شد. آثار و ابنیـه  بـاغ شـاه تـا  چندي در پرده فراموشی قرار گرفت تا در 1282 ق. فرخ خان امین الدوله غفـاري  بـه  کاشـان  رفـت  و در این باغ اقامت گزید و دستوراتی جهت مرمت خرابی هاي چند سال اخیر باغ را به نصراﷲ خـان  غفـاري ، فرزند خود که عهده دار حکومت کاشان بود، داد. آخرین شاهزاده قاجار که به سمت حکومت کاشـان  در باغ شاه اقامت کرد، علیرضا میرزا رکن السلطنه (کوچک ترین پسر ناصرالدین شـاه ) در سـال  1321 ق. بـود  که با  ناهنجاري هایی که از خود بروز داد نام زشتی از خود باقی نهاد. در دوره مشروطه و پس ازآن نایبیـان این مکان پناهگاه اشرار و یاغیان شد و طی 13 سال بسیاري از مصالح و اشیاي گـران  بهـاي  آن بـه  یغمـا  رفت. پس از پایان غائله اشرار و امن شدن اوضاع کلی کشور در دوره پهلوي اول، پس از چند سـال  که ویرانی ها ادامه داشت، در سال 1313 ش. به اهتمام علی اصغر حکمت وزیـر  فرهنـگ  وقـت ، ایـن  بنـا  درفهرست آثار ملی ایران قرار گرفت و به تصرف اداره کل باستان شناسی کشور درآمد. در دوره پهلوي دوم نیز اقداماتی در جهت تعمیرات و ساخت فضاهاي تـازه  در بـاغ  صـورت  گرفـت . بـاغ  تـاریخی  فـین  در پانزدهم آذرماه سال 1314 به شماره 238 در فهرست آثار ملی کشور به ثبت رسید و در سـال  1389 مرحله نخست ثبت این باغ در فهرست میراث جهانی یونسکو انجام شد.

اماکن گردشگری