شهر مجازی کاشان

باغ فین کاشان

در هیچ اثر هنری معماری مانند باغ، بنا با طبیعت همـراه  نیسـت  و درواقـع  در بـاغ ، انسـان  و طبیعـت  درهمسویی کامل به سر می برنـد . زیبـایی  بـاغ  را در تکـرار  مـوزون  برخـی  عناصـر  آن همچـون  درختـان ، قرارگیری فواره ها در مسیر و محور اصلی، تکرار هندسه پلکانی و ایجاد آب شره هـا  مـی تـوان  دیـد . ایـن  جزئیات در باغ ایرانی به     گونه ای ترکیب شده انـد  کـه  ازلحـاظ  بصـری  منظـری  ظریـف  و خوشـایند  پدیـد می آورند. باغ ها محل تفریح، فراغ و گفتگو و حتی مباحثه های علمی ایرانیـان  بـود . یکـی  از وجـوه  مهـم  اهمیت دادن به باغ ها در ادوار مختلف اسلامی، ارائه تصویری دنیـایی  از بهشـت  موعـود  بـوده  اسـت . از مهم ترین ویژگی های باغ های ایرانی درون گرایی آن هاست که با حصـارهای  بلنـد  و ورودی هـای  بسـته  و تودرتو، نسبتی میان درون و بیرون آن ها وجود ندارد. شاید به همین دلیل است که شکل باغ هـای  ایرانـی  همواره از حیث شکل و نقشه، منطبق بر طرحی انتزاعی بود و معمـولاً  بـه صـورت  کـاملاً  دقیـق  طراحـی  می شد. به نظر می رسد در دوران اسلامی، طرح باغ های ایرانی و ساختمان سازی های آن غالبـاً  آمیـزه ای از سبک معماری و باغ سازی پیش از اسلام و شیوه های معماری دوران اسلامی است. از عهـد  صـفویان  در کاشان دو باغ ساخته شده است، یکی باغ شاه معروف فین و دیگر باغ شاه صفی آباد که امروزه اثر چندانی از آن باقی نیست و بر خرابه های آن مزارع و باغ هایی ایجادشده و ظاهراً محـل  اقامـت  شـاه  صـفی  بـوده  است. 

نام اصلی این باغ، باغ شاه است و در افواه عامه کاشانیان هم به همـین  نـام  معـروف اسـت . ایـن  بـاغ  در منطقه فین کاشان واقع است و به عنوان یکی از جذاب تـرین  و ارزشـمندترین  آثـار  گردشـگری  کاشـان  و ایران محسوب می شود. مساحت باغ در حدود ۲۳۷۰۰ تا ۲۵۰۰۰ مترمربع ذکرشده است. باغ شاه از جنبـه  ساختار (عناصر فضا ساز)، کارکردی (عناصر منظر ساز) و زیباشـناختی  (عناصـر  تزیینـ ی) در دوره خـود  دارای کامل ترین باغ آرایی است. شفافیت بنا در مورد بـاغ  سـازی  در جهـت  حفـظ  یکپـارچگی  طبیعـی  محیط عمل می کند و شرایطی را فراهم می سازد که طبیعت قطـع  شـود . بـاغ  شـاه  مجموعـه ای از بـاغ هـا  بانظمی ارگانیک ساماندهی شده اند. درختان سرو و سیستم آب رسانی ایـن  بـاغ  منحصـربه فـرد  اسـت . در طراحی باغ شاه به تقارن اهمیت فراوانی داده شده است. باغ شاه سوای سردر ورودی و مجموعـه  بـرج  و باروی آن، دارای بخش های مختلفی چون حوض خانه ها، اتاق های شاه نشین در کوشک ها، موزه، کتابخانه و دو حمام بزرگ و کوچک است. در سال های گذشته در دو طـرف  سـردر  ورودی پاسـدارخانه  و اسـتر  خانه هم قرار داشته که امروزه اثری از آن ها باقی نمانده است. بنـای  بـاغ  پیونـدی  ناگسسـتنی  بـا  چشـمه  جوشانی دارد که در بالای باغ جاری است و به چشمه سلیمانیه معروف است.

باغ شاه مجموعه ای شـکل یافته در ادوار مختلف تاریخی است. در تمام ادوار تاریخ این باغ محل مخصوص برگـزاری  جشـن هـای بزرگ و اجرای مراسم و تشریفات مهم بوده است. هریک از شاهان صفوی بارها در این بـاغ  هـا حضـور یافته اند و گاه مدت های طولانی در آن اقامت گزیده اند. پس از تأسیس باغ جدید شاه و احداث عمـارات مختلف در آن شاهان صفوی در مجالس جشن و پذیرایی و بار عام شاهانه و یا محافـل  طـرب  و شـادی در باغ را فراهم می کردند. در زمان تأسیس باغ در دوره صفوی، در مساحت وسیع میان دو بـاغ  جدیـد  وقدیم خیابان و میدان پهناوری جهت بازی چوگان احداث شده بود. شاه اسماعیل بـه واسـطه  تـاج گـذاری خود مراسم باشکوهی در باغ ترتیب داد. در سال ۹۸۲ قمری و در اواخر دوره شاه تهماسـب  اول (۹۳۱ -۹۸۴ق.) زلزله سختی در کاشان حادث شد که باغ را به طورکلی ویران کـرد . در دوره شـاه عبـاس  مجـدداً  بـاغ بازسازی شد و خود شاه دو ماه در باغ ماند و در مدت اقامتش جشن های مفصلی در باغ برگزار شـد . دراین مدت، شاه در باغ از سفیر روس پذیرایی کرد. در سال ۱۰۵۰ شاه صفی هم اضافاتی بر بـاغ  سـاخت .

شاه عباس در میانه باغ حوض خانه ای مشهور به شتر گلوی شاه عباسی را ساخت. در دوره شاه صـفی  هـم  بر روی آن عمارتی موسوم به کلاه فرنگی ساخته شد که امروزه اثری از آن باقی نمانده است. شـاه  صـفی  در اثر کثرت باده نوشی در باغ شاه درگذشت. مجالس بزمی که در باغ برگزار می کرد، رونـق  بسـیاری  بـه  آن بخشیده بود. با حمله افغان ها اوضاع باغ رو به ویرانی نهاد. زلزله های مختلف در طی قرون ۱۰ تـا  ۱۳ ق. بارها باغ را در معرض ویرانی قرار داده است. در دوره کریم خان بنای خلوت کریم خـانی  بـه  دسـتور  خان زند و به اهتمام آقاسلیم آرانی حاکم وقت کاشان در باغ ساخته شـد . در دوره قاجـار  فتحعلـی  شـاه  براثر دل بستگی زیادی که به باغ شاه داشت، به حاجی حسـین خـان  صـدراعظم  اصـفهانی  حـاکم  کاشـان  دستور داد تا خرابی های باغ را مرمت کرده آنجا را آرایشی شاهانه بدهند. خود شاه بارها به باغ آمـد  و در آن مجالس عیش و عشرت برپا کرد. در همین زمان بنای زیبای شتر گلوی فتحعلی شاهی سـاخته  شـد  و ساخت آن در ۱۲۲۶ ق. به پایان رسید. اگرچه پس از مرگ خاقان، حاکم وقـت  شـهر ، محمـدخان  نظـام  الدوله که داماد وی بود، بنایی در باغ ساخت که به خلوت نظام الدوله معروف شد، ولی به طـورکلی  پـس  از مرگ فتحعلی شاه، در دوره محمدشاه ستاره اقبال باغ شاه رو به افول نهاد. در دوره ناصـری  بـار  دیگـر  باغ محل آمدوشد مقام های حکومتی ازجمله خود شـاه  شـد . در ایـن  دوره یکـی  از مهـم تـرین  اتفاقـات  سیاسی در تاریخ باغ شاه به وقوع پیوست که همانا قتل میرزا تقی خان امیرکبیر در ۱۲۶۸ ق. در حمام بـاغ  بود. این اتفاق پایان دوران رونق و توجه به باغ در عصر قاجار بـود  و پـس ازآن آن بـه جـز  دوره احتشـام  الملک که تعمیراتی در باغ انجام شد، باغ مأمن یاغیان و دزدان و غارتگران شد. آثار و ابنیـه  بـاغ شـاه تـا  چندی در پرده فراموشی قرار گرفت تا در ۱۲۸۲ ق. فرخ خان امین الدوله غفـاری  بـه  کاشـان  رفـت  و در این باغ اقامت گزید و دستوراتی جهت مرمت خرابی های چند سال اخیر باغ را به نصراﷲ خـان  غفـاری ، فرزند خود که عهده دار حکومت کاشان بود، داد. آخرین شاهزاده قاجار که به سمت حکومت کاشـان  در باغ شاه اقامت کرد، علیرضا میرزا رکن السلطنه (کوچک ترین پسر ناصرالدین شـاه ) در سـال  ۱۳۲۱ ق. بـود  که با  ناهنجاری هایی که از خود بروز داد نام زشتی از خود باقی نهاد. در دوره مشروطه و پس ازآن نایبیـان این مکان پناهگاه اشرار و یاغیان شد و طی ۱۳ سال بسیاری از مصالح و اشیای گـران  بهـای  آن بـه  یغمـا  رفت. پس از پایان غائله اشرار و امن شدن اوضاع کلی کشور در دوره پهلوی اول، پس از چند سـال  که ویرانی ها ادامه داشت، در سال ۱۳۱۳ ش. به اهتمام علی اصغر حکمت وزیـر  فرهنـگ  وقـت ، ایـن  بنـا  درفهرست آثار ملی ایران قرار گرفت و به تصرف اداره کل باستان شناسی کشور درآمد. در دوره پهلوی دوم نیز اقداماتی در جهت تعمیرات و ساخت فضاهای تـازه  در بـاغ  صـورت  گرفـت . بـاغ  تـاریخی  فـین  در پانزدهم آذرماه سال ۱۳۱۴ به شماره ۲۳۸ در فهرست آثار ملی کشور به ثبت رسید و در سـال  ۱۳۸۹ مرحله نخست ثبت این باغ در فهرست میراث جهانی یونسکو انجام شد.