شهر مجازی کاشان

مسجد جامع

مسجد جامع کاشان از قدیمی ترین بناهای تاریخی کاشان، در خیابان بابا افضل و محلـۀ میدان کهنه از محلات قدیمی کاشان قرار دارد. ابتدا در سال ۱۳۱۵ ش، فقط مناره مسجد بـا شـماره ۲۵۲ توسط وزارت فرهنگ و هنر و وزارت معارف و اوقاف و صنایع مستظرفه، به ثبت ملی آثار رسید. سـپس در سال ۱۳۷۵ ش، سازمان میراث فرهنگی و صنایع دستی و گردشگری شهرستان کاشان، بنـای مسـجد رابه فهرست ثبتی مناره اضافه کرد و با شماره ۲۵۲ به ثبت آثار ملی ایران رساند. 

در باب بنای اولیۀ مسجد جامع کاشان گفته شده  است که پیش از اسلام در این محل، آتشکده بـوده واهالی پس از ایمـان آوردن، آن را بـه مسـجد تبـدیل کـرده انـد .

 

مسجد دارای دو ورودی در سمت چپ و راست مناره است .مناره آجـری در زاویـۀ جنـوب شـرقی مسجد قرار دارد. در قسمت پایین مناره، کتیبۀ سه سطری به خط کوفی با آجـر برجسـته بـه تـاریخ ۴۶۶ هجری قمری دارد. با استفاده از کتب و منابع مربوط به مناره های شناخته شده دوره سلجوقی، با توجه بـهدوره ساخت این منار بعد از مناره های مسجد میدان ساوه به تاریخ ۴۵۳ ق و مسجد زواره به تـاریخ ۴۶۱ ق، سومین منار تاریخ دار قدیمی ایران  و یگانه بنای تاریخ دار دوره سلجوقی در کاشـان به شمار می رود. 

مسجد جامع کاشان در طول حیات خود، متحمل تخریب های زیادی شده؛ بـه خصـوص زلزلـۀ سـال۱۱۹۲ قمری کاشان که موجب مرمت های فراوان در مسجد شده  است. به این دلیـل ازلحـاظ معمـاری وتزیینات، وحدت و یگانگی در یک دوره تاریخی در آن مشاهده نمی شود. تحقیقاتی زیـر نظـر دکتـر میـر فتاح در سال ۱۳۷۵ و مرحوم دکتر شیرازی در سال ۱۳۷۷، روی مسجد جامع کاشان صورت گرفتـه ؛ امـامتأسفانه گزارشی از آن موجود نیست

بعد از زلزلۀ ۱۱۹۲ ق در کاشان، روند تعمیر مسجد جامع شروع شد. کریم خان زنـد       ( ۱۱۶۲ ــ  ۱۱۹۳ ق) برای تأمین آسایش عمومی و تعمیر ابنیه و عمارات خسـارت دیـده از ایـن حادثـۀ عظـیم، فرمـان هـای خاصی صادر و برای اجرای مفاد آن به مسئولان مربوط امور ابلاغ کرد. 

این تعمیرات با ذکر سال و نام بانی در کتیبه های سنگی و گچ بری داخل مسجد جامع و نیز در دیـوان اشعار شاعران گران قدر، سید هاتف اصفهانی و مولانا صباحی بیدگلی، به ثبت رسیده است. 

گنبد خانه در امتداد ایوان اصلی و عمود بـر شبسـتان اصـلی مسـجد جـامع قـرار دارد. داخـل گنبـد هشت ضلعی است که با گوشه سازی روی فضای مربع شکل میانی به دایره رسیده  است. تزیینـات گنبـد خانه شامل محراب با کتیبه های گچ بری زمینۀ اخرایی، نقوش هندسی بـا آجرهـای لعـاب دار، کتیبـه هـای گچ بری زمینۀ آبی که گرداگرد هشت ضلعی گنبد خانه چرخیده، لچکی های نقاشی شـده (گـل و بـرگ)،مقرنس های گچ بری با نقوش آبی و اخرایی و خیش خان ها (نورگیر و تهویۀ هوا) است. با توجه  به کتیبـۀ موجود در محراب، این تزیینات مربوط به بعد از زلزلۀ ۱۱۹۲ ق کاشان یعنی سال ۱۲۰۷ ق (دوره زندیـه)و حکومت عبدالرزاق خان حاکم وقت کاشان است.